88767090 | 0939 147 0167

پيشگفتار

باستان شناسی ردپاهایی از رقص را در دوران قبل از تاریخ از جمله در نقاشی‌های مقبره‌های مصری در حدود ۳۳۰۰ پیش از میلاد و نقاشی‌های پناهگاه صخره‌ای بیمبتکا در هند نشان می‌دهد.

رقص بازتاب جغرافیا، آب و هوا، موسیقی، نحوه زندگی، باورها، و تاریخ مردم است. بستگی به خصوصیات و شرایط منطقه‌ای دارد. برای مثال آب و هوا عامل بسیار مهمی است. معمولا، رقص های مناطق سردسیر شامل حرکات سریع و قوی، حرکات نیرومند و عملکرد تند هستند. رقص های مناطقی با آب هوای بسیار گرم دارای حرکات روان و نرم بوده و بیشتر سلیس و آهسته هستند.

در مناطق گرم به نظر می‌رسد که رقص‌ها توازنی از حرکات نیرومند و آهسته‌ است. ساکنین مناطق کوهستانی نسبت به کسانی که در مناطق هموار زندگی می‌کنند بیشتر گرایش به حرکات انفرادی با جابجایی کم می‌باشند و رقصهای آنان متمایل به حرکات در جا است در حالی که رقص مردمان مناطق هموار شامل حرکاتی از این سو به آنسو می‌باشد و مانند این است که آنان سوارکارانی بودند که در منطقه‌ای وسیع می‌تاختند.

پیشینه رقص در ایران

رقص های فولکلوریک ایرانی - آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

معادل فارسی رقص (بازی) است، بازی در زبان پهلوی وازیک، واچیک یا واژیک خوانده می شود. (واز) در زبان پهلوی به معنی پرواز ، جنبش و جهش است، رقص در ایران از نظر تاریخی و تمدن، بازتابی از ویژگی ها و روحیه اقوام مختلف ایرانی در رویارویی با جهان هستی است. رقص های مناطق مختلف ایران دارای مضمون های متنوعی چون آئینی و دینی، شادی و تغزل، حماسه و رزم، کار، تقلید و نمایش، سوگ و درمان است.

تاریخ رقص در ایران را می توان به سه دوره تقسیم کرد:

  • الف)دوره ی آغازین عهد باستان
  • ب)دوران تشکیل امپراتوری های بزرگ ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی
  • پ)دوران پس از آمدن اسلام به ایران

بین ده تا شش هزار سال پیش از میلاد است، دوران شکار، گردآوری و انباشت فرآورده های خودرو و جنگلی، گله داری و کشاورزی ابتدایی و کوچ است.

در این دوران در سرزمین ایران باورهای ابتدایی آنیمیسم (جان بخشی به اشیا)، اعتقاد به تابو (مقدس و ممنوع یا معبودی خیالی و موهوم) و توتم (جانور یا گیاه یا هر موجود طبیعی که مظهر نیاکان یا در ارتباط با آنان پنداشته می شد)، نیز پرستش عناصر طبیعت و اجرام آسمانی بر اندیشه و رفتار و کارهای مردم این سرزمین تسلط داشت مدارکی که از این دوره ی تاریخی بدست آمده است بر سابقه ی شش هزارساله ی رقص دلالت دارد که با جنبه های آیینی این دوران همخوان بوده است.

گزنفون در کوروش نامه به دوران ماد اشاره دارد و می نویسد که شاه خود نیز گاهگاه به پایکوبی و دست افشانی برمی خواسته است. همچنین در تاریخ شاهنشاهی هخامنشی نوشته اولمستد آمده است سالی یک بار در جشن مهرگان فرمانروای هخامنشی می بایست میگساری کرده و رقص پارسیانه کند.

آثارتاريخي

نمونه های دیگری که از هزاره های پنجم، چهارم و سوم ق.م. بدست آمده است عبارتند از:

  • تکه سفال نگاره داری از کاوش های سگز آباد قزوین، همزمان با سیلک کاشان
  • تکه سفالی از ( تپه سبز) شوش به گونه ی متفاوتی از رقص دسته بند مردم سیلک و مردم سگزآباد
  • تکه سفالی از تپه (حصار) دامغان نمایشگر رقص جنگی پنج مرد
  • تکه سفالی از نهاوند نشانگر رقص دسته بند دایره وار گروهی از زنان
    (در موزه ی لوور پاریس نگهداری می شود)

رقص فولکلوریک به چه معناست

رقص های فولکلوریک ایرانی - آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

واژه (رقص فولکلوریک) معمولاً به (رقص عامهٔ مردم) گفته می‌شود. اثبات اینکه کجا و چگونه بوجود آمده امکان ناپذیر است، باستان شناسان و مورخین میگویند که رقص بخشی مهم از فرهنگ انسانهای اولیه بود بطوریکه آنان از طریق رقص و با استفاده از حرکات و ریتم احساسات خود را به دیگران بیان می‌نمودند.

رقص‌های فولکلوریک بسیار اجتماعی بوده و ذاتا برای تفریح می‌باشند. هر ایفاگر رقص عضوی از گروه بزرگی است، و ایفاگران در بسیاری از رقص‌ها الگوی حرکتی خود را تغییر می‌دهد.

سازمان ملی فولکلور

سازمان ملی فولکلور ایران در خرداد ماه ۱۳۴۶ برای گردهم‌آوری، گسترش، پراکندن و پخش ترانه‌ها و رقص‌های محلی ایران در تهران گشایش یافت. ریاست عالیه این سازمان با فرح پهلوی بود.

هنرستان رقص‌های ملی و محلی ایران از سال ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۱ سی و پنج فارغ التحصیل داشت. هنرجویان و فارغ‌التحصیلان هنرستان رقص‌های ملی و محلی سازمان فولکلور ایران از سال ۱۳۴۶ برنامه‌های بیشماری از رقص‌های محلی ایران را در تالار رودکی و تالارهای دیگر تهران و شهرستان‌ها اجرا کردند. در سال ۱۳۵۱ بیست و سه نفر از رقصنده‌ها و فارغ‌التحصیل هنرستان به درازای پانزده روز در تالار سادلزرولز لندن ترانه‌ها و رقص‌های محلی ایران را اجرا نمودند.

رقص های فولکلوریک ایرانی

رقص های محلی یا فولکلروریک ایران عبارتند از رقص آذربایجانی، رقص کردی، رقص سیستانی، رقص بلوچی، رقص عربی، رقص لری، رقص مازندرانی، رقص گیلکی، رقص ترکمن و رقص سما (عارفانه).


رقص آذربايجانی

رقص های فولکلوریک ایرانی -آذربایجانی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

رقص‌های آذربایجانی از سری رقص‌های فولکلوریک است که از نسلی به نسل بعدی منتقل و در این پروسه توسعه و شکل گرفته‌است.

رقص تركي را ميتوان به دو دسته اصلي تقسيم كرد:

  • ۱٫ شاهسون ها، ارسباران وخلخالي
  • ۲٫ شاهسون ها (ساكن فارس)
مطالب مرتبط  گنبد کاووس را بیشتر بشناسید

تاریخ از دو تا سه هزار سال قبل از میلاد، شاهد حضور رقص در سرزمین آذربایجان بوده است. رقص ابتدائی، با ایماء و اشاره (پانتومیمی) که در ارتباط متقابل با محیط کار، جان گرفت و هموار تحت سلطه شرایط معیشتی قرار داشت.

رقص های فولکلوریک ایرانی -آذربایجانی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

قومی که با شکار حیوانات گذران زندگی می کردند، رقصی از خود به نمایش می نهادند که حرکات نرم و جذاب به کار رفته در آن رنگی از سحر و جادو داشت.

حرکات آروزمندانه کشاورزان برای وفور محصول، که همواره با نوای ساز همراه بوده، حالاتی مشابه برداشت گندم یا چیدن انگور را به نمایش می گذاشت و این دلیلی است روشن برای استمرار چند هزار ساله رقص در آذربایجان.

رقص های فولکلوریک ایرانی -آذربایجانی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

رقصی که پیوندی عمیق با دگرگونی های مادی و معنوی مردم دارد و بازتاب قاطع خصوصیات ملی اوست. بعضی از این رقص‌ها در اصل جزء مراسم دینی و یا جزء از آمادگی‌های جنگی و دفاعی بوده‌ است در هر صورت در حال حاضر از این رقص‌ها در مجالس عروسی در ایران و جمهوری آذربایجان و در برگزاری برنامه‌های ورزشی و گردهمایی‌های فرهنگی در جمهوری آذربایجان استفاده می‌شود.

رقص كردی

رقص های فولکلوریک ایرانی -کردی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

رقص‌های محلی کردی عشیرهای، می‌توان از ریشه‌دارترین و کهن‌ترین رقص‌ها دانست، هل پرین یا رقص کردی در گذشته تنها با هدف آماده‌سازی و تقویت نیروی جسمانی و روحی مردم مناطق کردنشین انجام می‌شد.

 رقص کردی را یک رقص رزمی می‌دانند که دارای صلابت و متانتی خاص بوده و یادآور یکپارچگی این مردمان غیور در تمامی ادوار می‌باشد.

رقص های فولکلوریک ایرانی -کردی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

امروزه مجموع این رقص‌ها را چوبی می‌گویند که معمولاً به صورت دسته‌جمعی اجرا می‌شوند. رقص‌های محلی با موسیقی کردی پیوندی ابدی داشته و معمولاً زنان و مردان عشایر در مراسم شادی به دور از ابتذال دایره‌وار دست یکدیگر را گرفته به پای‌کوبی می‌پردازند، در اصطلاح محلی این حالت را گنم و جو (یعنی گندم و جو) می‌نامند (در منطقه مهاباد به آن رشبلک می‌گویند). رقص کردی رقصی گروهی و شامل چند نوع است. در تمامی این رقص‌ها گروه که به صورت حلقه‌ای دور هم گرد آمده‌اند از چپ به راست حول نقطه ای می‌گردند، رقص‌های محلی کردی را به دو دسته سماع و رقص‌های محلی می‌توان تقسیم کرد.

رقص های فولکلوریک ایرانی -کردی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

 رقص کردی در زمان قبل از اسلام  ذکری بود برای خداوند و همچنین در اکثر مواقع آن را در مقابل معبد آناهیتا و برای بازگو کردن وقایع جنگهایشان به نمایش می‌گذاشتند.

مردمان این مناطق در گذشته‌های نه چندان دور همواره شاهد جنگ‌های قبیله‌ای بودند و همین امر حفظ و آمادگی همیشگی را طلب می‌کرد لذا مردمان این مناطق در وقفه‌های بین جنگ‌ها و به مناسبت‌های مختلف دست در دست یکدیگر آمادگی رزمی و شور و همبستگی پولادین خویش را به رخ دشمنان می‌کشیدند.

رقص سيستانی

رقص های فولکلوریک ایرانی -بلوچی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

 رقص در سیستان بر گونه‌های مختلفی تقسیم می‌شود که هر کدام در مناسبت ویژه‌ای به اجرا گذاشته می‌شوند؛ در یک تقسیم بندی می‌توان رقص سیستانی را به دو نوع مردانه و زنانه تقسیم بندی کرد (اگرچه این رقص‌ها در گذشته به صورت گروهی مرد و زن نیز اجرا می‌شده‌اند).

از انواع رقص زنانه سیستانی می‌توان به رقص چاپی اشاره کرد که صورت ویژه آن کوبیدن متناوب پا بر زمین به دنبال ضرب‌های مشخص ساز دایره می‌باشد.

در میان رقص‌های مردانه سیستانی نیز می‌توان به رقص شمشیر و یا صورت ساده تر آن یعنی رقص چوب اشاره کرد که به همراه دهل و ساز (به گویش سیستانی دول و ساز) اجرا می‌شوند. كه به دليل شرايط سخت اب و هوا و به نشانه امادگي مردان براي مبارزه مي باشد.

رقص شمشير، رقص چاپي با دستمال كه براي برداشت محصول بكار ميرود از انواع رقص های سیستانی محسوب می شوند.

رقص بلوچی

رقص های فولکلوریک ایرانی -بلوچی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

ايل بلوچ در دشتي خشك و باير در منطقه جنوب‌غربي افغانستان، جنوب‌غربي پاكستان و جنوب‌شرقي ايران سكني گزيده‌اند. رقص بلوچي آميزه‌اي است از حركات ريتميك است. همانند آنچه كه در دوره پهلوي در ايران و توسط گروهاي فولکلور رايج بوده است.

رقص عربی

رقص های فولکلوریک ایرانی -عربی- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

رقص عربی یا رقص شرقی یا رقص خاورمیانه‌ای، که در غرب به رقص شکم شهرت یافته‌، رقصی عموماً ویژهٔ زنان است. شاید اطلاق نام رقص شکم به این نوع رقص چندان بامسمی نباشد چرا که در این نوع رقص اکثر قسمت های بدن به کار گرفته شده و مهمترین حرکت های این رقص، حرکت‌های باسن است.

در مورد تاریخ و پیدایش این رقص تئوری های دیگری نیز وجود دارد که منشا این رقص همان رقص دوران ساسانی بوده است، در زمان خسرو پرویز هنرمندان بسیاری در دربار ساسانی گرد هم آمدند و موسیقی و رقص بسیار شکوفا شد. یکی از رقص ها که در قایق های تفریحی شاه در دجله انجام می شد رقص شکم بود که هم اکنون به نام رقص عربی نامور شده است.

رقص لری

رقص های فولکلوریک ایرانی -لرستان- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

رقص های مردم لرستان مانند موسیقی، ریشه در کار و زندگی آنان دارد. هم آهنگی ضرب آهنگ های موسیقی با حرکات موزون پاها و بدن رقصندگان، تند و کند شدن سرعت رقص ها و جهش و سکون در حرکات ، همه و همه گویای آن است.

مطالب مرتبط  تور مشهد

رقص های فولکلوریک ایرانی -لرستان- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

در استان کهگیلویه و بویراحمد مردان و زنان پایبند به فرهنگ و اصول قومی و عشایری خود به مانند دیگر بخش های قوم بزرگ لر از ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی خاصی تبعیت می کنند، که این نمودهای فرهنگ قومی از ریشه مشترک، تنومند و دیرین فرهنگ قوم بزرگ لر هستند. یکی از این مقولات رقص و حرکات موزون در نزد لرهای کهگیلویه و بویراحمد است. رقص چوب بازی مردان و نیز رقص دستمال بازی زنان در بین مردمان سرزمین چهارفصل کهگیلویه و بویراحمد متداول است.

رقص های لری عبارتند از رقص چوب بازی، رقص چوپی یا دستمال بازی، رقص عروسی، رقص دستمال، رقص آرام، رقص تـند، رقص مجسمه.

رقص مازندراني

رقص های فولکلوریک ایرانی -مازندران- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

 سما، لاک سری سما یا چکه سما، تقریبا رایج ترین و در حال حاضر یگانه رقص همه مناطق طبری زبان است. این رقص، عموما به صورت فردی و گاه به صورت جمعی به اجرا در می‌آید. اگر چه سما رقصی زنانه است ولی گاه مردان نیز در اجرای رقص شرکت می‌کنند. لاک سری سما رقصی تند و پرشتاب است که با لرزش مواج و عمودی اعضای بدن همراه است. این رقص، عاری از فیگورهای متنوع است و در اجرای دسته جمعی آن، افراد رقصنده به طور مستقل و بدون ارتباط با یکدیگر عمل می‌نمایند. چکه سما اگر چه رقصی متعلق به شمال البرز است، اما در اکثر آبادی‌های کوهستانی و کوهپایه ای جنوب البرز نیز مورد استفاده است.

رقص گيلانی

رقص های فولکلوریک ایرانی -گیلان- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

رقص مردانه گیلان در پی پیروزی کشتی گیران و نواختن رقاصی مقام یا رقصی مقام، توسط سرنا و نقاره از سوی مردان به اجرا در می‌آید. رقصنده دست‌ها را بر کمر می‌گذارد و تنها با پیش و پس کردن پاها، به اجرای رقصی می‌پردازد که “پابازی” نام دارد. رقص رایج زنان این منطقه قاسم آبادی است. رقصنده دو لیوان یا استکان را با هر دست خود برداشته که در اصطلاح به آن دس سنج گفته می‌شود. در واقع تنظیم ریتم رقصنده، توسط ضربات استکان‌ها یا اشیا فلزی دیگری صورت می‌گیرد.

 دیگر رقص زنانه این منطقه، رقص چراغ است که مجری با قرار دادن پایه چراغ گردسوز روشن بر دندان‌های خود و ایجاد حالتی خاص، به رقص می‌پردازد. رقص در گیلان انفرادی است.

رقص تركمن

رقص های فولکلوریک ایرانی -ترکمن- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

فلسفه ی رقص خنجر را باید در اعتقادات قومی و فرهنگی ترکمن ها جستجو کرد که از گذشته های دور به یادگار مانده است و در واقع، نمایشی هنری، رزمی و نمایشی است. همراه با حرکاتی هماهنگ و موزون که جلوه و شکوهی خاص دارد و تماشاگر را نیز، همچون مجریان آن در حالتی رویایی فرو می برد.

رقص های فولکلوریک ایرانی -ترکمن- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

درباره ریشه ی تاریخی ذکر خنجر می توان به نکات زیر اشاره کرد:
۱- به رقص دراویش نقشبندیه شبیه است و مروج آن را مشرب دالی یکی از یاران و شاگردان بهاالدین محمد نقشبندی می دانند.
۲- در کتاب مراسم آیینی و تاتر آمده است که رقص خنجر ترکمن ها همانند آیین گوات در بلوچستان و آیین زار در خلیج فارس است و معمولا برای مداوای بیماران روحی اجرا می شود.
۳- این رقص، به آیین پرخوانی نیز شبیه است. پرخوانی یعنی زیاد خواندن اوارد، همراه با حرکات نمایشی دست و پا که یادآور شمانیسم و کارهای شمن ها است.
۴- ترکمن ها بنا به شرایط محیطی، همیشه در معرض هجوم اقوام مختلف بودند. بر این اساس چاره ای نداشتند جز اینکه همیشه در حالت دفاعی باشند و با آموزش فنون نظامی، خود را قوی، پرتوان و مصمم نگه دارند. رقص خنجر با نقش مایه های مذهبی سبب می شود که این روحیه در آنها تقویت شود.

رقص سماع (عارفانه)

رقص های فولکلوریک ایرانی -سماع- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

سابقه ای مذهبی غیر اسلامی دارد و از زمانهای بسیار دور (میترائیسم و مهرپرستی) در پرستشگاههای ایران مورد استفاده قرار گرفته است و به شنوندگان رقت قلب مي دهد و گفته شده كه نخستین حلقه سماع را علی نتوخی یکی از یاران سری سقطیكه از عرفا مي باشند در بغداد به پا کرده است .

رقص های فولکلوریک ایرانی -سماع- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

مجلس سماع عبارت بود از یک محفل شعر خوانی که به وسیله خواننده یا گروه جمعی خوانندگان خوش آواز اجرا می شده و صوفیان با حالت و زمینه ای که داشتند تحت تأثیر صوت خوش و پرمعنی کلام قرار می گرفته اند و حال و شوري به آنها دست مي داده كه پای کوبی مي كردند.

رقص های فولکلوریک ایرانی -سماع- آشا سیر پارس- تورهای نوین- نیو تور - newtour.ir

در اين مجالس از ني و دف هم استفاده ميشده است ولي اين مجالس در ابتدا بدون آلات موسيقي برگزار ميشده و رفته رفته با راه يافتن ابزار موسيقي مخالفاني پيدا كرد كه فتوا به خرام بودن و ملحد بودن و… دادند. این مجالس سماع به سبب علاقه صوفیان پیوسته تشکیل می شد و در همه جا رواج داشت به حدی که هجویری (از عرفاي مشهور سده ۴) میگوید من دویدم از عوام، گروهی می پنداشتند که مذهب تصوف جز این نیست عوام قابليت درك آن را نداشته اند …
رقص سماع مختص ایرانیان بوده و با زندگی عارفان این سرزمین عجین یافته بود مثل مولوي كه از شعراي عارف ما هست و در مجالس سماع حضور داشته است.